Soru ve Cevaplarla Estonia E-Residency (E-Oturumu)

Alibaba’dan Apsara Stack
03 Eylül 2018

2016 Yılında Reachpeople projemizin global pazarda satışını yürütmek için şirketimizi Estonya’da kurduk. Bunun yanında Estonya Devleti tarafından yürütülen E-Residency programında topluluk liderlerinden birisi olarak programa yardım ediyorum.

Estonya E-Residency Toplantılarından
Estonya E-Residency Toplantılarından

Estonya ve E-Residency konusunda internet ortamında çok bilgi kirliliği olması nedeniyle bu soru cevap içeriğini hazırlama ihtiyacında bulundum. Gelen sorular ve aklıma gelen detaylar neticesinde bu dökümanı sürekli güncel tutacağım.

Nedir?

Estonya E-Residency programı Dünya’da hızla yayılan girişim (startup) ekosistemini destekleyen en önemli projelerden birisidir. Konum bağımsız çalışma kültürünün artmasıyla ortaya çıkan bu proje ile Estonya’da şirket kurup dilediğiniz yerden şirketinizi bir ID Card ile yönetmenize olanak sağlıyor.

Nasıl Başvurulur?

https://apply.gov.ee adresinizi ziyaret edip başvuruya başlayabilirsiniz.

E-Residency başvurusunun Estonya’da oturum veya vatandaşlık almak için faydası var mıdır?

Hayır, E-Residency programı size bir oturum veya vatandaşlık sunmaz. Estonya veya diğer Avrupa ülkelerine giriş çıkışınızı kolaylaştıran bir program değildir. Avrupa veya Estonya’da oturum veya vatandaşlık istiyorsanız koşulları büyükelçiliklerin sitesinden öğrenebilirsiniz.

E-Residency başvuru süreci nasıl işler?

  • Başvurunuzu yapın.
  • Estonya polisi güvenlik kontrolünü yapsın.
  • Polis tarafından onay gelirse kartınız için onay çıkar.
  • Kartınızı gidip Ankara’da Estonya büyükelçiliğinden alın. Dikkat, gitmeden randevu almanız gerekir. Randevu için büyükelçilik web sitesini ziyaret edin.
  • Tüm süreç ortalama 1-1.5 ay gibi bir sürede tamamlanır.

E-Residency ile Estonya’ya gitmeden şirket kurabilir miyim?

Evet, kartınızı alıp aktif ettikten sonra ister kendiniz ister bir servis sağlayıcı üzerinden uzaktan şirket kurabilirsiniz. Ancak ben bu süreci bir servis sağlayıcı ile yapmanızı öneriyorum. Çünkü öğrenmeniz gereken bir çok kanun ve detay bulunuyor. Tüm bu sorunlarınızı profesyonel olarak bir servis sağlayıcıdan yardım alarak çözebilirsiniz.

E-Residency ile Estonya’da şirket kurulum süreci nasıl işler? 

  • E-Residency kartınızı teslim alın.
  • Kendinize güveniyorsanız dökümanları okuyarak kendiniz de şirket kurulumunu başlatabilirsiniz. Bazı belgeleri Estonya diline çevirtmeniz gerekebilir.
  • Kendiniz kurmak istemiyorsanız aracı danışmanlık şirketlerinden yardım alabilirsiniz. Danışmanlık şirketleri listesi: https://e-resident.gov.ee/marketplace/service-providers/
  • Danışmanlık şirketi sizin işiniz hakkında detayları, neden Estonya’da şirket kurmak istediğiniz, şirket faaliyet konusu ve şirket ismi ile ilgili sorular soracak. Bunları cevaplandırdıktan sonra eğer sorunlu bir kısım yoksa belgeler hazırlanır.
  • Kartınız vasıtasıyla bu kurulum belgelerine e-imza yoluyla onay verip kurulum işlemlerine katılırsınız.
  • Şirket kurulumu bir kaç gün içinde sonuçlanıyor.

Estonya vergi cennetiymiş diyorlar?

Yalan. Estonya offshore bir ülke değildir.

  • Vergi fobiniz varsa şirketinizi offshore ülkelerde kurun (kurabilirseniz tabi).
  • Estonya’da şirketinize para girerken yani müşterilerden kazandığınız paraları banka hesabınız alırken vergi ödemezsiniz. Bunun yerine şirket hesabınızdan kendinize veya şirket ortaklarına kar payı dağıtımı yaparken vergi ödersiniz. Bu yöntem kimi için avantaj olabilir kimi için dezavantaj.
  • Avrupa birliği ülkesinde bir şirket statüsünde olduğunuz için VAT (yani bizdeki KDV) ile ilgili her mevzuata tabisiniz. VAT ile ilgili kapsamlı araştırmayı internet üzerinden yapabilirsiniz.
  • Şirkete personel aldığınızda veya kendinize maaş gösterdiğinizde hem şirket hem de personel vergi öder. Verginin miktarı maaşı alan kişinin Estonya’da oturumu olup olmadığına göre değişir. Bu konuda en iyi bilgiyi kaç kişiyi hangi koşullarda çalıştıracağınızı (uzaktan freelance veya Estonya’da gibi) belirledikten sonra danışmanlık firmalarına sorabilirsiniz.
  • Türkiye’de vergi çok ben Estonya’ya kaçıyorum demek size kolaylık değil zorluk bile getirebilir. Her şirketin iş modeli, gelir modeli farklı sonuçta. Birisi için olumlu olan bir durum size olumsuzluk yaratabilir. Bir muhasebeciden danışın vergiden kaçınıyorum derken fazladan vergi ödeme ihtimaliniz var.

Şirketim için ve kendim için banka hesabı açma süreci nedir?

  • Şirketiniz için banka hesabı açılması garantisini kimse vermiyor. Estonya’da Swedbank, SEB ve LHV gibi bankalar var. Eğer şirkenizi danışmanlık şirketi aracılığı ile yaptıysanız zaten sizin için gerekli bilgileri toparlayıp banka için ilk başvuruyu yapıyorlar. 
  • Banka sizden şirketiniz hakkında ve satacağınız hizmetler/ürünler hakkında bilgi ister. Hepsini şeffaf ve detaylı bir şekilde cevaplamanızı öneririm. Avrupa Birliği’nin bankalar için zorunlu kıldığı “Know Your Customer” kuralı nedeniyle bankalar size her şeyi sorabilir.
  • Banka hesabı açmak için onay alırsanız banka sizi Estonya’ya belgeler imzalamak ve şirkete ait ön ödemeli (debit) kartınızı almak için çağırır. Gidip 10-15 dakikalık bir tanışma-imzalama sürecinden sonra banka hesabınız ve kartınızı aktif edersiniz. Yine bu ufak toplantıda da yaptığınız işi ve sunduğunuz belgelerdeki bilgileri teyit etmeniz istenecektir.
  • Bireysel hesap ilk etapta açmıyorlar ancak açabilirler de sonuçta bu banka ile ikili ilişkinize bağlı. €100M mevzuatım var bireysel hesap açmak istiyorum dediğinizde kimse sıkıntı çıkarmayacaktır tabi. Tamamiyle size ve şirketinizin aktivitesine bağlı değişkenlik gösterebilecek bir durum. 

Şirketin parasını Türkiye’ye getirmek istiyorum?

  • Bu konu çok kritik ve bir çok yolu var. Ancak işin ucunda illegal bir işlem yapma ihtimaliniz de mevcut lütfen mevzuyu bir danışmanlık firması ile görüşün.
  • Yukarıda anlattığım gibi öncelikle şirketin parasından yıl sonunda kar payı dağıtımı veya maaş ile Estonya’da bulunan bireysel hesabınıza çekme imkanınız var. Estonya’daki bireysel hesabınızdan Türkiye’deki bireysel hesabınıza para gönderebilirsiniz. Estonya’da vergi ödediğiniz için normalde Türkiye’de “çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması” neticesinde tekrardan vergi vermeniz gerememekte. Ancak burası Türkiye her an her şey değişebilir. En güncel bilgiyi vergi dairesinden öğrenin sonradan yanlış bir durumda kalmayın.
  • Türkiye’de zaten bir şirketiniz varsa buradan fatura kesip şirketler arası para gönderebilirsiniz. Ancak bu işin naylon fatura kesmekle aynı sınıfta olabileceğinin farkındasınızdır umarım. Çünkü iki şirket arasında bir hizmet yok alım satım yok ama fatura ile ödeme alıp verme var. Suistimal etmeniz durumunda büyük cezalar ödeyebilirsiniz.
  • Türkiye’de bütün vergi dairelerinde sorulan kutsal bir soru vardır: “şimdi banka hesaplarını açsak tüm giren çıkan paranın hesabını verebilir misin?” Veremiyorsanız geçmiş olsun.
  • Estonya’da vergi takibi Türkiye’den haliyle daha katı ve yaptırımlar buranın aksine uygulanıyor. Alınan veya gönderilen bir paranın şirket ile bir alakası yoksa yani bir fatura ile masraf gösteremeyeceğiniz bir harcamaysa cezalı duruma düşersiniz. Haftasonu arkadaşlarla rakı-balık yaptık hesabı ben şirket kartımdan ödedim gibi bir saçmalık kabul edilemez. Gider gösterebildiğiniz ve gösteremediğiniz şeyler var.
  • Estonya’da işimi yaparım parayı da sürekli Türkiye’ye çekerim burda yerim gibi bir yaklaşımınız varsa bu işi unutmanızı tavsiye ederim.

Vergi de var şirketin parasına da kafamıza göre dokunamıyoruz niye şirket kurayım?

  • Bu düşünce tarzına sahipseniz yurt dışında herhangi bir yerde şirket kurmayın zaten.
  • Amacınız global bir şirket olmaksa, Avrupa Birliğinde şirketinizin olması size fayda sağlıyorsa, güzel insanlarla tanışıp iş birliği yapmak istiyorsanız, işinizi büyütmek istiyorsanız Estonya sizin için ideal.

Swedbank, SEB veya LHV bana banka hesabı açmadı?

  • Belki iş modelinizi beğenmediler belki sizi şüpheli buldular. Bu gibi durumlarda hesap açmama hakları var.
  • Transferwise veya Holvi aracılığı ile uzaktan bu şirketler üzerinden banka hesabı açabilirsiniz.
  • Transferwise, Holvi veya türevi diğer şirketler bir Fin-Tech girişimidir ve gerçekten bir banka sayılmazlar. Ancak bunun yanında masraflar, bankaların hantallığı veya katılığını da barındırmazlar.
  • Eğer yukarıda saydığım bankalar size hesap açmadıysa belki başlangıç olarak bu girişimlerden birini kullanarak IBAN destekli para alma gönderme yöntemlerini kullanabilirsiniz. Belki ilerleyen süreçte bankalarla tekrar görüşüp banka hesabı açma ihtimaliniz olabilir.

Online ödeme sistemleri için alternatifler neler?

  • Öncelikle hiç bir ödeme servis sağlayıcısı siz Estonya’da şirket kurdunuz diye size hizmet vermek zorunda değil.
  • Bazı ödeme servis sağlayıcılar Estonya’da şirketiniz olsa da oturumunuzun nerede olduğuna bakıyorlar ve bu durumu sanki paravan şirket yönetiyormuşsunuz gibi algılayabiliyorlar. Bunu da sizden Estonya’da bireysel olarak ödediğiniz bir telefon, elektrik faturası ile ispatlamanızı isteyebiliyorlar. Bürokrasi henüz bu uzaktan şirket yönetme işine alışabilmiş değil. 
  • Şirketinizi kurmadan önce en güzeli kullanmayı planladığınız ödeme servis sağlayıcı ile görüşmeniz.
  • Stripe henüz hizmet vermiyor. Yakın zamanda umarım gelirler.
  • Paypal açan bir çok kişi var ancak reddedilen kişiler de mevcut. Sorun doğrudan E-Residency ile alakalı olmayabilir iş modelinizle alakalı olabilir.
  • 2Checkout Estonya’da oturumunuz yoksa hizmet vermeyi reddediyor.
  • LHV’nin bir projesi olan Every-Pay de lokal bir girişim https://every-pay.com
  • Sizin de kullandığınız ve açabildiğiniz ödeme sistemleri varsa bana mesaj olarak bildirin ekleyelim.

Fatura nasıl kesilir nasıl gönderilir?

  • Şirket bilgilerini içeren bir şablon oluşturulabilir ve tüm faturalar bu şablona göre kesilebilir. Şirket adresi, telefonu, ünvanı, sicil numarası ve varsa VAT numarasını ekleyerek resmileştirilebilir. 
  • Fatura numarasında istediğiniz seri numarasını kullanabilirsiniz. Genelde Avrupa’da kullanılan bir kaç tane örnek var bunları kullanabileceğiniz gibi aynı zamanda 1-2-3-4 gibi bir sıralama da yapsanız sorun yok. Ama ne kadar kullanılabilir olduğu tartışılır. Genelde YIL-AY-FaturaNo gibi kombinasyonlar Avrupa’da popüler. 
  • Faturayı hazırlandıktan sonra mail yoluyla gönderilebilir. Türkiye’de olduğu gibi çıktı almak, kaşe basmak gibi zorunluluklar yok. PDF formatında faturanı ilettiğin zaman resmi olarak bir belge yerine geçiyor.
  • Fatura kesme işini tamamiyle bir yerden servis alarak yapma imkanıniz da var. Quickbooks gibi tüm muhasebeni tutup ayrıca fatura hazırlayabileceğin yazılımlar mevcut. Aşağıda Avrupa’da uyumlu olan bir kaç fatura ve muhasebe aracını listeliyorum.
  • https://www.simplbooks.ee (Estonya Girişimi)
  • chargebee.com
  • https://quickbooks.intuit.com

Estonya şirketimden kestiğim faturayı Türkiye’de bir şirket nasıl kullanabilir (B2B)?

  • Estonya’da şirket kuruduğunuzu varsayalım. Türkiye’ye keseceğiniz faturada öncelikle VAT %0 olacaktır. Yani 100EUR tutarında bir iş bedeli varsa siz %0 VAT ile yine 100EUR tutarında bir toplam ile faturayı Türkiye’deki müşterinize iletebilirsiniz.
  • Türkiye’deki müşteriniz bu 100EUR tutarındaki faturayı alıp KDV2 yasası çerçevesinde bağlı olduğu vergi dairesine fatura tutarının %18’ini ödeyerek resmileştirebilir. Yani 100EUR sizin Estonya’da bulunan şirketinize ödemeyi gönderdi ve ticaretinizi noktaladınız. Sonra bu Türkiye’deki şirket vergi dairesine 18EUR daha vererek faturayı resmileştirebiliyor ve kullanıyor. Sonraki 18EUR olan kısım kesinlikle sizinle alakalı değil kısaca.

Estonya şirketimden kestiğim faturayı Türkiye’de bir birey nasıl kullanabilir (B2C)?

  • 2018 Yılı itibariyle yürürlülüğe giren KDV3 yasası nedeniyle Estonya’da bulunan şirketinizden Türkiye’de bir bireye keseceğiniz tüm faturalara KDV eklemek ve bu KDV tutarını müşterinizden tahsis edip Türkiye devletine ödemek zorundasınız.
  • Google, Apple gibi büyük şirketler bu KDV3 yasasına uyuyor belki dikkat etmişsinizdir. App Store veya Play Store üzerinden aldığınız uygulamalarda KDV kısmını gözlemleyebilirsiniz.
  • KDV3 beyannamenizi her 4 ayda bir https://digitalservice.gib.gov.tr/ adresinden yapabilirsiniz.

Estonya’ya geldiğimde nerede çalışabilirim? Kafeler, ortak çalışma alanları veya paylaşımlı ofisler var mı?

  • Telliskivi Bölgesi: Eskiden fabrika olan binaların dönüştürülerek kafe, çalışma alanları ve restoran olarak kullanıldığı bir bölge. Çoğu startup şirketin ofisi bu bölgede ve civarda bir çok startup çalışanı görmeniz mümkün.
  • Lift99: Telliskivi bölgesinde bulunan bir ortak çalışma alanı. İrili ufaklı bir çok şirketi burada bulabilirsiniz. Sadece üyelere özel bir alanı olduğu gibi günlük gelen ziyaretçiler için de ayrılmış bir çalışma alanı mevcut. Girişte ayakkabılarınızı çıkarıp girişten temin edebileceğiniz terliklerle mekanı ziyaret etmeniz isteniyor. Kahve ücretsiz ve mutfak alanında kahve içerken yeni kişilerle tanışmanız iş birlikleri kurmanız gayet olağan şeyler. Etkinlik takvimini de takip ederseniz faydalı olabilir. Ayrıca mekanda saatlik kiralayabileceğiniz toplantı odaları ve konferans salonu da mevcut. Günlük çalışma ücreti hakkında bilgiyi de mail atıp öğrenebilirsiniz. Web sitesi: https://www.lift99.co
  • SpringHub: Şehrin biraz daha uzağında yer alan bir çalışma alanı. Uzak derken gözünüz korkmasın Tallinn ufak bir şehir olduğu için yürüyerek de gidebilirsiniz ancak çok yakınında bir tramway durağı da mevcut. Gayet sessiz ve ferah bir çalışma alanı. Mutfağı ve lounge alanı da geniş. Kahve ücretsiz. Toplantı odaları kiralama imkanınız mevcut. Mutfak/lounge alanı geniş olduğu için etkinlikler burada yapılıyor. Günlük çalışma ücreti ve toplantı odaları hakkında bilgiyi yine web sitesinden mail atarak öğrenebilirsiniz: https://www.springhub.org
  • Reval Cafe: Şehirde bir kaç yerde şubesi olan bir kafe. Ancak en büyük ve ferah çalışma alanı Ravala caddesinde bulunan şubesi. Diğer şubeler biraz daha ye-kalk ve pastane tarzında. Ravala şubesinde yemekler de gayet güzel. https://revalcafe.ee
  • Caffeine: Şehirde bir çok yerde şubesi olan bir kafe zinciri. Şubeleri biraz küçük ancak çalışma ortamı sessiz ve güzel. Ders çalışan ödev yapan öğrenciler bile oluyor çoğunlukla. Kahveler ucuz. Tartu’da da şubeleri mevcut. https://www.instagram.com/caffeine.ee/
  • Workland VABADUSE: Ortak çalışma alanı ve paylaşımlı ofis olarak hizmet veren Workland’ın yeni açılan şubesi. Açıkçası yeni açıldığı için gidip denemek için fırsatım olmadı ama hem konumu itibariyle hem de iç dekorasyonu nedeniyle ilginç duruyor. Web sitesinde günlük ücret €25 olarak belirlenmiş. https://wrkland.com/locations/tallinn-vabaduse/
  • Workland HOBUJAAMA: Şehrin neredeyse merkezinde sayılabilecek bir mekanda. Yine denediğim bir mekan değil ancak günlük özel ofis tutabilme imkanınız var ve günlüğü €40. Aynı konumda Rottermann adındaki bölgede bir çok restoran ve kafe bulmanız mümkün. https://wrkland.com/locations/tallinn-hobujaama/
  • Şimdilik bu kadar. Daha çok mekan var ancak benim için öne çıkanlar bunlar olduğu için ilk olarak eklemek istedim. Sizin de önerileriniz olursa listeye alalım.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir