Public Cloud

• Genel kategoride her yerde edinebileceğiniz bir uygulamayı kendi şirket içi sunucularınızda barındırıp fazladan yük getirmenize gerek yok. Mesela e-mail hizmetine aylık kullanıcı başı ortalama 3-5$ gibi rakamlar ödeyip sahip olabilirsiniz. Diğer örnek olabilecek bir uygulama da dosya sunucusu olabilir. Bu şekilde genel hizmetler için şirket içi private cloud kurulumu yapmak donanım+lisans ücreti çıkartabilir. Bu durumda SaaS mantığı çerçevesinde public cloud sunan firmaları tercih edebilirsiniz.
• Şirketinizin IT birimi şubeleriniz arası kullanılabilecek bir yönetim yazılım yazdı diyelim. Bu yazılımı public cloud’a IaaS veya PaaS mantığında taşıyarak tüm şubelerinizin erişimine açabilirsiniz. Bu yazılımı kendi şirket içi sunucularınızda bulundurmanıza gerek yok yani yine yukarıdaki örneğe benzer olarak.
• Donanım veya lisans ücreti vermek için gerekli bütçe ayıramıyorsunuzdur. Mesela yukarıdaki e-mail örneği bunun için güzel uyacak; şirket içinde halletmeye çalıştığınız e-mail barındırma hizmeti için sağlam bir sunucu almanız gerekecek, Exchange Server gibi ürünlerin lisansı da işin içerisinde ve en önemlisi de şirket dışına çıkan insanların e-mail sunucusuna bağlanması için hızlı bir bağlantınızın olması gerekecek. Sonuç olarak binlerce doları bir anda cebinizden çıkarmak istemiyorsanız pay-as-you-go (kullandığın kadar öde) servisleri sizin için var.
• Collaboration diye tabir ettiğimiz toplu çalışmaya olanak sağlayan altyapı ihtiyacınız olabilir. Basecamp ve benzeri hizmetleri saniyeler içerisinde şirketiniz içerisinde kullanmaya başlayabilirsiniz.
• Projelerinizde kullanmak üzere test ve geliştirme sunucularına ihtiyacınız vardır. Yine bu sunucuları satın almak yerine pay-as-you-go modeli ile kiralayıp sadece işiniz olduğunda kullanacak şekilde sahip olabilirsiniz.
• Şirket için gerekli bir uygulamayı çalıştırmak için belli sebeplerden dolayı şirket içi sunucu olayına girmek istemiyorsunuzdur. PaaS kullanarak sorunsuz bir altyapıya sahip olabilirsiniz.

Private Cloud

• Yukarıda bahsettiğimiz uygulamalarda kullanılan verilerin güvenliği ve kontrol kritik bir biçimde sizin için önemliyse kesinlikle internet ortamına açılmayın. Yapabileceğiniz en mantıklı şey aynı cloud esnekliğini belli başlı teknoloji firmalarının ürünlerini kullanarak kendiniz kurmak olacaktır. Ancak bunun için yapacağınız maliyeti çıkarıp iyice ölçüp biçmeniz lazım.
• Farklı lokasyonlarda çalışan şubeniz yoksa -yani yukarıdaki gibi bir senaryonun tam tersi- her işinizi zaten lokal sunucular üzerinden yapmanız en mantıklısıdır.
• Uygulamalarınızın ve iş süreçlerinizin cloud esnekliğinde daha sağlıklı çalışacağına karar verdiyseniz private cloud kurmak sizin için faydalı olacaktır.

Hybrid Cloud

• Yukarıda belirttiğimiz iki modelin birbirine karışması diyebiliriz. Genel hatları ile kendinize göre uygun olanları farklı şekilerde altyapınıza uyarlayabilirsiniz.
• Bazı verilerinizin şirket dışında barınmasının bir sakıncası yoksa gidip yukarıdaki örnekte olduğu gibi kendinize bir e-mail hizmeti satın alabilirsiniz.
• Bir uygulamanız var diyelim web rolü olarak public çalışıyor ama data çok önemli bilgiler taşıdığı için private cloud altyapınızda bulunuyor. Bu iki taraftaki sunucuları VPN, firewall gibi teknolojiler kullanarak birbirine bağlamanız mümkün. Böylece hybrid bir cloud kurmuş olacaksınız.

Güvenilirlik: Veri sağlayıcımıza güvenmek verilerimizi buluta aktarmada düşünülmesi gereken ilk noktadır. Servis sağlayıcınız sizin verinizi herhangi bir işleme sokuyor mu? Sektörel bilgileri toplayıp pazarlama amaçlı satışa çıkarıyor mu? Farklı kullanıcıların bizim verimize erişme imkanı var mı? gibi soruları sorup cevabını almak bizim için güven meselesini belirleyici bir unsur olacaktır.

Kanuni Sorunlar: Cloud servis sağlayıcıların bilindiği üzere dünyanın bir çok farklı noktasında sunucuları bulunmakta. Özellikle CDN gibi teknolojiler sayesinde verimizi bir kere servis sağlayıcımızın bize sunduğu alana yükledikten sonra dünyanın farklı noktalarındaki bu sunuculara verimiz yayılıyor. Bu noktada o ülkedeki sunucuda depoladığımız verinin yasalara uygunluğu gibi faktörleri bilmek gerekir. Örneğin “X türü bir veriyi Türkiye’de depolamak bir bilişim suçu değilken Almanya’da depolamak bir suç unsurudur” gibi bir maddeyi servis sağlayıcımız ile tartışmamız gerekir.

Data Kaybı: Avantajları bir yana cloud depolama hizmeti almak eğer servis sağlayıcınız becerksiz ise tam bir kabusa dönüşecektir. Depolanan verinin yedeklenmesi ve korunması ile ilgili konuları ve süreçleri servis sağlayıcınıza sorun. Aslında bu tür konular için onlardan hizmet sözleşmesi istemeniz hakkınız. Yaşanabilecek bir veri kaybı durumunda servis sağlayıcının yapacaklarını bilin.

Uptime: Verinizi cloud’a yüklemek sürekli bir erişimi gerektirir. Cloud temelinde depolama seçmenin mantığı zaten bir çok farklı noktadan kişilerin/şubelerin aynı veriye depolama gereksiniminden doğar. Bu noktada veriye ulaşım oranını %99.998 gibi rakamlarla ve istatistiklerle size sunan bir servis sağlayıcıyla çalışın. Ayrıca kişisel görüşüm mümkünse elinizdeki tüm kritik verileri olduğu gibi servis sağlayıcı tarafında depolamayın. Hatta daha da ötesi uptime mevzusunun canınızı yakması sorununa karşı internal olarak cache sunucuları barındırın.

Ücretler: Cloud maliyeti olan bir yatırımdır. Cloud tarafına taşınmanın sizin için önemli olup olmadığına önce oturup karar vermeniz gerekir. 3-5 şubesi olan bir şirket ile 30-50 şubesi olan bir şirketin interneti her türlü kullanımı farklılık gösterecektir. Şirket yapınız eğer cloud gibi bir teknolojiyi kaldırabilecek (hem bütçe olarak hem teknoloji olarak) seviyedeyse servis sağlayıcınızı seçebilirsiniz. Bu seçimi yaparken bir çok farklı ücretlendirme senaryosu göreceksiniz (pay-as-you-go, per-gb vs.). Kalemi defteri elinize alın ve maliyeti hesaplayın ancak bu hesabı yaparken sadece güncel data büyüklüğünüz üzerinden değil ileride büyüme kapasitesini de göz önünde bulundurarak bir ücret planlaması çıkarın.

Hizmet İptali: Hangi durumlarda hizmet iptali yapabileceğinizi bilin. Bu durumda servis sözleşmesini hatim etmeniz gerekir. “Hizmetinizi aylık ödeme gününe 5 gün kala yapmanız gerekir” gibi bir madde varken son 5 gün içine girmek bir sonraki ayın faturasını ödemekten hiçbir şey sizi kurtarmayacaktır. Daha da kritik bir örnek olarak hizmet iptali yaptıktan sonra verinizin silineceğine dair bir madde arayın yoksa eklettirin. Bunlar sizin tarafınızdan istenilen iptal talebiydi. Sözleşmenizde aynı zamanda hizmet iptaline neden olabilecek ayrıntıları gözden geçirin. Örneğin servis sağlayıcınız “Mp3 barındırmak koşulsuz ve otomatik olarak hizmetinizin iptaline ve ayrıca tüm verinizin silinmesine neden olacaktır” gibi bir madde eklemiş olması ve sizin bunu gözden kaçırmış olmanız tam bir yıkıma sebep olacaktır.

Data Sahipliği: Yukarıda da belirttiğim üzere verinize kesinlikle sadece sizin erişebiliyor olmanız gerekir. Servis sağlayıcınız veya başka hiç kimse sizin datanızı ve diğer kullanıcıların datalarını bir araya toplayıp üzerinde işlemler ve analizler yapamaz, yapmamalı.

Servis Sağlayıcı Değişikliği: Belki de benim bu yazımı çok geç okudunuz ve bir şeylerin farkına vardınız diyelim servis sağlayıcınızı değiştirmek istiyorsunuz. Farklı bir servis sağlayıcı buldunuz ancak eski sağlayıcıdan verilerinizi çekmeniz gerekecek. Büyük şirketlerin verileri elle taşınamayacak kadar büyük olabiliyor bazen. Bu durumda eski servis sağlayıcınız ve yeni servis sağlayıcınızın size bir API sunuyor olması işinizi kolaylaştırır. Yazılım ekibinize API leri kullanarak ufak bir programcık yazmalarını istersiniz ve bu taşıma işlemini otomatize etmiş olursunuz. Ancak unutmayın ki burada en kritik nokta eski servis sağlayıcınızın taşıma işlemi için suncuğu imkanlar.

Dükkanı Kapatıp Giden Servis Sağlayıcı: Bir gün uyandınız ve verinize ulaşamıyorsunuz. Özellikle Türkiye’de basit hosting firmalarının çok yaptığı bir durum. İflas bayrağı çekip sunucuları kapatıp gidebilme gibi bir imkanları var. Ama bu imkanı onlara verirseniz var olacaktır bu durum. Servis sağlayıcınıza böyle bir durumda ne yapacaklarını sorun belki de sözleşmenize bu madde eklemek isteyebilirsiniz.

Kişisel Not: Aylardır makale yazmıyordum 2012 yılı için haftada 1 veya 2 makale yayınlama gibi bir kararım var (uygularsam tabi). Yeni yılınız kutlu olsun bu sene cloud adına güzel şeyler olacak

Bilindiği gibi Sanallaştırma kavramının sunucular üzerindeki en büyük etkilerinden birisi bazı maliyetlerden bizi kurtarıyor olması. Daha çok sanallaştırılmış sunucu sayesinde fiziksel donanıma duyulan ihtiyaç azalıyor böylelikle enerji ve verimlilik gibi konularda ciddi bir fayda sağlanabiliyor. Ancak yine de bu verimliliği daha yüksek seviyelere taşımak için sunucu donanımı üzerinde çalışan sanallaştırma platformunun (XenServer, Hyper-V, ESX v.s.) donanım ile son derece uyumlu bir biçimde çalışması gerekir. Diğer bir deyişle hypervisor katmanı sunucunun donanımını ne kadar efektif biçimde kullanabiliyorsa sanal makineleri o kadar fiziksel değerlere yakın performansta ve verimde çalıştırabilir.

Bu durumda biraz empati yaparsanız işi sadece sanallaştırma platformu sunan firmalara yüklemek biraz sıkıntılı olur. Çünkü hypervisor katmanınında ne kadar az işlem yapılırsa bu performans için bir o kadar iyi olacaktır. Bunu fark eden donanım üreticileri hızlı bir şekilde sanallaştırmaya uygun şekilde kullanılabilecek ürünler sunmaya başladı. Bunun neticesinde artık hypervisor katmanı donanım ile daha iyi bir bağ kurup daha basit seviyede işlemlerini gerçekleştirebiliyor. Artık bir sanallaştırma platformunun daha çok özellik barındırması için hypervisor katmanına daha fazla kod yazılması gerekmiyor. Donanım üreticileri sanallaştırmaya özel ürünler çıkararak bu işi daha verimli hale getiriyor. Bu makalede Intel ve AMD’nin sanallaştırmaya yönelik işlemcilerinden ve teknolojilerinden bahsedeceğiz.

Öncelikle belirtmek isterim ki sanallaştırmaya uygun bir işlemci almak istiyorsanız şu an için hiç bir sıkıntı yaşamayacağınıza eminim. Çünkü şu anda evinizde kullandığınız yeni nesil bilgisayarlar bile bu teknolojileri destekliyor. Bundan yıllar öncesi ile şimdiyi karşılaştırdığımızda sanallaştırmanın günümüze gelene kadar ne şekilde evrimleştiğini buradan bile anlayabiliyoruz. Önceleri sadece yüksek kapasiteli sunucularda kullanabildiğimiz (veya kullanmak zorunda olduğumuz) bu sanallaştırma çılgınlığını şu anda evimizdeki bilgisayarlar bile destekliyor.

Intel Vanderpool Technology (VT-x)

Vanderpool kasım 2005′den bu yana Intel işlemcilerde kullanılan bir teknoloji. VT-x kısaltması x86-Xeon işlemciler için, VT-i kısaltması ise Itanium tabanlı işlemciler için kullanılıyor. Yeni nesil işlemcilerin tümünde bulunan bu teknoloji sayesinde sanal makineler donanım ile daha hızlı ve verimli bir temas kurabiliyor. Bu da daha iyi ve optimize edilmiş bir bellek yönetimi ve I/O performansı sağlıyor. VT-x sanal makineleri oluşabilecek her türlü karmaşadan kurtarıp sanki fiziksel olarak çalışıyormuşcasına yorumluyor.

VT-x kendi içinde VT-d (Virtualization Technology for Directed I/O) ve VT-c (Virtualization Technology for Connectivity) teknolojilerini de barındırıyor. VT-d sanal makinelere daha iyi bir bellek yönetimi yapıp ethernet kartı, ekran kartı veya harddisk gibi diğer donanım parçaları ile sorunsuz bir şekilde iletişim kurmasını sağlıyor. VT-d teknolojisini daha yakından incelemek isteyenler için bir kaynak burada (pdf).

Sanallaştırmaya yönelik bir Intel işlemci almak istiyorsanız mutlaka Intel’in sitesinden uyumlu işlemcilere bakmanızı öneririm. http://ark.intel.com/VTList.aspx

Bir sonraki yazıda AMD işlemciler ve sanallaştırma teknolojileri konusuna değineceğim.

Hosting

Hosting konusu bilindiği gibi dünyada kurumsal şirketler için ciddi önem arz ediyor. Sorunsuz bir hosting sağlayıcı bulup tüm sistemlerini emanet etmek bazen büyük şirketleri bırakın Kobiler için bile sıkıntılı olabiliyor. Cloud Computing bu konuda bazı durumlarda bize destek olabilecek nitelikte işler sunuyor.

Projelerde veya yopun kullanılan portal, web sitelerinde cloud altyapısın kullanmak Kobiler için güzel bir çözüm olabilir. Özellikle çok lokasyonda hizmet veren cloud servis sağlayıcılarla işini global pazarda yürüten şirketler için bulunmaz bir nimet olarak nitelendiriyorum. Terremark, Rackspace, Amazon AWS gibi IaaS devi servis sağlayıcıların altyapısını kullanalarak yönetilen bir hosting yapısı işin akışı için önemli bir rol oynayan teknolojinin kullanılmasına yardımcı olabilir. Mesela global pazara yönelik üretim yapan bir fabrikamız olduğunu varsayalım. Siparişlerimizi internet üzerinden alıyoruz ve müşteriler bizim bu sipariş formumuza web sitemizde ona özel açtığımız bir panelden ulaşıyor. Japonya’dan veya Amerika’dan bir müşterimizin bize ulaşması durumunda muhtemelen şirketimiz içerisinde bulunan bir sunucuda yayın yapan sitemize yönlenecek bu da müşteriye sitenin geç cevap vermesi demek. Oysaki biz  cloud servis sağlayıcısı ile çalışıyor olsaydık bu olmayacaktı. Mesela Amazon AWS size Uzak doğu, Avrupa, Amerika kıtalarında web sunucusu rolü üstlenen sunucular yaratmanıza olanak verir siz de sitelerinizi burada barındırıp müşteriniz ile aranızda yaşanabilecek iletişim sorunlarını çözebilirsiniz.

Yine olaya farklı bir bakış açısından bakmak gerekirse yine mail hosting ihtiyacınızı dünya devi teknoloji şirketlerinin altyapısını kullanarak çözebilirsiniz. Google Apps, Microsoft Hosted Exchange çok stabil ve sorunsuz çalışan örneklerden. Bu durumda şirketinizin personeli “mail sunucusuna erişemiyorum”, “mail attım ama gelmemiş sanırım”, “bana mail gelmemiş ne zaman yollamıştınız”, “dosya ekleyemiyorum” gibi cümleleri kurmayacaktır.

Aslında Hosting kavramı çok geniş yukarıda vermiş olduğum çok basit ancak güzel bir örnekti bu perspektiften bakarak olaya yaklaşarak farklı şeyler düşünülebilir. Cloud Computing modeli ile zaten bir değişim sürecine giren hosting sektörü değişimi yakalamak için Kobiler için yeni yeni ürünler ve hizmetler çıkarmaya devam ediyor. Mutlaka incelenmeli ve takip edilmeli.

Web Servisleri

Aslında web servisleri dediğimiz zaman bu bize bir şeyler ifade edebilir durumda şu an itibariyle. Yani Cloud kavramı gibi yeni ve karmaşık olmasa da yıllardır aslında yaptığımız bir çok işi web’e aktarmış durumdayız (ki cloud devriminin başlangıcı olarak kabul edebiliriz bunu). Örneğin günümüzde blogu WordPress veya Blogger‘da, dosya yedekleri DropBox‘da, ofis uygulamaları Google Apps‘de bir çok şirket görmüşsünüzdür.

Cloud Computing devrimi sayesinde bir yazılımın servis olarak sunulması artık Kobiler için çok büyük derecede hayat kurtarıcı olabiliyor. Stok kaydı tuttuğumuz bir altyapıya ihtiyacımız olduğunu varsayalım. Bizim için uygun bir yazılımın olup olmadığını keşfetmek, yoksa ar-ge yaparak yazılımı ürettirmek, yazılım hazırlanınca şirketimize entegresini sağlamak, test işlemleri gerçekleştirmek, hatalar almak çözümletmek Kobiler için masraflı ve sıkıntılı işler. Sırf bu işlerin zorluğu ve sıkıntısından dolayı teknolojiye ters ters bakan ve hala kağıt kalem kullanan tanıdıklarımın olmasını normal karşılıyorum bu yüzden. Ancak değişen süreçte bir SaaS servis sağlayıcısı stok yönetim yazılımını size sunabiliyorsa bir Kobi girip dakikalar içerisinde sisteme kaydolup tüm stok bilgisini ve takibini internet üzerinden yapabilir. Üstelik kaç tane şubesi veya birimi olduğu durumu değiştirmiyor internet bağlantısı olduğu sürece yazılımı istediği kadar şube veya çalışan ile beraber kullanabilir. Bu durumda hem yukarıdaki süreçlerden dolayı maddi ve manevi bir kaybı olmayacak.

Sonuç

Örnekleri ne kadar basit tutsak da yukarıda da değindiğim gibi değişen teknoloji ve cloud computing devriminde bu örneklerin daha kompleks bir yapıda Kobiler için çözüm üretmesi olası. Cloud’un faydalarını bir önceki yazımda aktarmıştım bu yazıda da işleri biraz daha derinleştirerek daha çok sorun-çözüm odaklı baktık olaya. Bu yazı dizisinin devamında yine sorun-çözüm odağından devam ederek etki-tepki durumlarına bakacağım.

Detaylı açıklamamı buradan okuyabilirsiniz: OpenStack Bulut’u Avcunuzun İçine Alın

CloudKick

Yakın zamanlarda Rakspace tarafından satın alınan CloudKick bir çok cloud servis sağlayıcısını destekliyor. Bu da size bir çok farklı sağlayıcıdaki cloud sunucularınızı tek bir yönetim panelinde kullanmanızın rahatlığını ve esnekliğini veriyor. http://cloudkick.com

Abiquo

Cloud altyapınızı yönetmeniz için pazarda bulunan en iyi araçlardan bir diğeri de Abiquo. İmplementasyon ve operasyonel özellikleri çok sağlam olan bu araçla sanal makinelerinizi kolaylıkla yönetebiliyorsunuz. http://www.abiquo.com/

Mor.ph

Cloud üzerinde çalışan Rails, Java veya PHP uygulamalarınızın kaynak ve altyapı yönetimini kolayca çözmenize olanak tanıyor. Bu sayede Java, Rails ve PHP üzerinde geliştirdiğiniz uygulamalarınızın altyapı sıkıntıları ile çok fazla vakit kaybetmeden işinize odaklanıyorsunuz. http://www.morphlabs.com/mcloud-controller

Scalr

Web sitenizin veya web üzerinde çalışan bir uygulamanız için uptime ve fault-tolerance gibi konularda destek veriyor. Sunucularınızdan birisinde bir hasar oluştuğunda Scalr sizin otomatize ettiğiniz şekilde yerine yenilerini ekleyebiliyor. Sunucularınızdaki yedeklerinizi düzenli bir şekilde saklayan Scalr ayrıca Amazon EBS sayesinde veritabanı yedeklerinizi de güvende ve her zaman erişilebilir şekilde tutuyor.  https://scalr.net/

CloudStack

Halihazırda var olan verimerkezinizi sanllaştırılmış bir platformda Cloud hizmeti ve servisleri sunan bir şirkete dönüştürmenizi sağlıyor.  http://www.cloud.com/

RightScale

Kendini aşmış bir servis… evet kişisel yorumum bu yönde çünkü aktif olarak kullandığım bir araç. Cloud computing sürecinde uygulama geliştiren, altyapı kuran, test işlemleri sürdüren her kurum ve kişisel kullanıcı için çok fonksiyonlu özellikler sunan bir servis. Deployment, design ve manage kavramını çok iyi şekilde analiz edip altyapınızı çok iyi şeilde yönetmenizi sağlıyor. http://www.rightscale.com/

rPath

IT biriminizin altyapıyısını otomasyona sokması ve tamamiyle esnek bir sistem oluşturması için kullanabileceğiniz bir servis. Altyapı üzerinde çalışan uygulamalarınızdan tutun da yama yönetimine kadar bir çok konuda esnek bir otomasyon desteği veriyor. http://www.rpath.com/

Kaavo

Cloud altyapınız veya uygulamalarınızdaki iş yükünü sağlıklı bir şekilde yönetebilmenizi sağlıyor. IT altyapınızdaki public private ve hybrid olarak bulunan cloud sistemlerinizi yönetebilmeniz için sunulan ilk ve tek servis ayrıca. http://www.kaavo.com/

Diğer kaynaklar

http://www.cloudera.com/

http://portal.monitis.com

http://www.cohesiveft.com/

http://enstratus.com/

http://labslice.com/

http://onapp.com/

Servis Sağlayıcı;

• Müşterilerini dış tehditlerden korumalı.
• Her bir müşterisinin veri ve kaynakalrının aynı altyapı üstünde barınan bir başka müşteri tarafından erişilmesini engellemeli.
• Her bir cloud katmanı için farklı güvenlik tedbirleri almalı.
• Güvenlik zafiyetleri ve kriz durumlarında sağlam güvenlik politikalari sayesinde nasıl tedbirler alacağını bilmeli.
• Yama yönetimi ve konfigurasyon yönetimini bir standartlaşmış kalıplar içinde ele almalı.

Son kullanıcı (müşteri);

• Donanımsal ve yazılımsal olarak güvenliğin temellerini bilmeli.
• Firewall, VPN, IDS, monitoring sayesinde güvenli bağlantı kurmayı sağlamalı.
• Hizmet aldığı servis sağlayıcının güvenlik politikalarını ve tüm katmanları ne şekilde koruduğunu bilmeli (cloud üzerinde geliştirdiği uygulamalarda ve projelerde işe yarayacaktır).

Sonuç olarak güvenli bir işlem altyapısı için her katman için benzersiz ve özelleşmiş bir güvenlik altyapısı oluşturmak için hem servis sağlayıcıya hem de kullanıcıya ne gibi temel görevler düştüğünü gördük. Cloud altyapısı paylaşımlı bir mantığa dayandığından dolayı altyapıda çıkabilecek her türlü güvenlik sorunu iki tarafı da çok büyük sıkıntılara sokabilir. Ancak bazı anahtar noktalara gerekli şekilde özen gösterilerek güvenlik sağlandıktan sonra bu çok büyük sıkıntıları ortadan kaldırabilme ihtimaliniz var.

Güvenliğin sağlanması aşamasında bazı noktaları şöyle listeleyebilirim;

• Kimlik Yönetimi: cloud üzerinde çalışan herhangi bir uygulama, servis, donanım birimi gibi kaynakların çok iyi şekilde kişilere ve gruplara ayrılmış şekilde yetkilendirilmeli.
• Erişim Kontrolü: Cloud üzerinde sağlanan her türlü kaynağın erişiminin doğru erişim sahiplerine sunulması sağlanmalı.
• Denetleme ve Yetkilendirme: Sağlanan kaynakların doğru kullanıcılara ve erişim hakkı olan kişilere sağlanan bir mekanizma olmalı.

Başlıktan da anlaşılacağı gibi bu yazıda Cloud Computing alanında faaliyet gösteren organizasyonlar ve gruplardan bir kaçını inceleyeceğim. Bu toplulukların amacı Cloud Computing konusunun standartlara oturmasını sağlamak. Bunun gereğinin olup olmadığı hakkında çeşitli görüşler var ancak yukarıdaki karikatür bence durumu özetliyor.

Cloud Security Alliance – www.cloudsecurityalliance.org
Sanıyorum en fazla bilinen topluluklardan birisi. 2008 Yılının başlarında yani Cloud Computing ve güvenlik konusunun tartışılmaya ilk başlandığı zamanlarda kuruldu. Kurucu üyeler arasında QualSys, Zscaler, ve ISACA var.

Csa’nın amaçları aşağıdaki gibi özetleyebilirim;

• Hem son kullanıcı hem de servis sağlayıcılar için cloud tabanında güvenlik gerekliliklerini belirlemek.
• Cloud güvenliği için araştırmalar yapmak.
• Cloud güvenliği konusunda bilinç yaratmak.

Distributed Management Task Force – www.dmtf.org
IaaS modelinin esnek, ölçeklenebilir ve performansı için standartlar getirmeye çalışan bir topluluk. Üyeleri arasında lider donanım üreticileri, yazılım firmaları, irili ufaklı bir çok şirket ve 50′ye yakın üniversite var. Ayrıca DMTF aynı zamanda sanal makineler için paketleme ve dağıtma işlemleri için Open Virtualization Format (ovf) yazılım formatını da geliştiren topluluktur.

Open Cloud Consortium – www.opencloudconsortium.org
OCC 2008 yılında kuruldu ve amaçlarından birisi Cloud altyapıların birbiri arasında uyumlu çalışması için standartlar getirmek. Üyeleri arasında Cisco, Yahoo ve Üniversiteler bulunuyor.

Open Grid Forum – www.ogf.org
OGF dağıtık işlem (distributed computing) yapısının gelişimi ve ilerlemesi amacıyla kurulmuş bir topluluk. 2009 Yılından bu yana cloud altyapıların standart bir arayüz ile yönetimini mümkün kılmak üzere bir API geliştiriyor.

Cloud Computing Interoperability Forum – www.ccif.org
CCIF Cloud Computing alanında teknoloji ve servis sunan herkesin ortak alanda buluşabileceği bir tartışma forumu oluşturmayı amaçlayan bir topluluk.

Cloud Computing alanında gelişmeler oldukça yeni topluluklar, gruplar veya standartlar gelmeye devam edecek tabi ki. Benim yukarıda bahsettiğim topluluk gibi bu sektörün gelişmesi için çaba gösteren daha bir çoğunu Cloud-Standarts.org adresinde bulabilirsiniz.

Bu altyapıyı kendiniz kurmanız dahilinde ölçeklendirmeyi, planlamayı, yönetimi, güvenliği (yapı üzerinde geliştireceğiniz projeler de dahil), kontrolleri ve tüm kurulum masraflarının sorumluluğu sizdedir. Yani bildiğimiz public cloud yapısının tam tersi.

Peki bu topolojiye geçtiğimizde bize ne gibi bir faydası olacak. Öncelikle böyle bir yapıyı neden kurumumuz içinde tutmaya ihtiyacımız var buna bakalım. Kurumumuz ile alakalı veriler bir gizlilik arz ediyorsa ve bunu veriyi hiç bir hosting sağlayıcı ile paylaşmak istiyorsanız bu yapı sizin için uygun olacaktır. Güvenli olmasının yanında tabi hız konusu da sizin için sıkıntı olmayacaktır çünkü yerel bir network üzerinden hizmet veriyor olacaksınız. Yine ek olarak kurumunuzun şubeleri varsa bunlar da VPN üzerinden güvenli bir şekilde verilere ve yapıya ulaşabilir.

Geleneksel bir yapıdan farkına bakacak olursak cloud computing size otomasyon ve ölçeklendirmede fayda sağlayacaktır. Aslında veri ve işlem gücünün geleneksel yapıda kurumlarda barındırılması zaten çok popüler ve yaygın ancak işin cloud computing kısmında daha fazla verim almanız mümkün. Sunucularınızın yönetimini bir cloud mentalitesinde çalışan bir otomasyon üzerine oturttuğunuzda bu sisteminizin çalışırlılığını büyük ölçüde arttıracaktır çünkü yaşanılan sorunlara IT ekibiniz daha kolay şekilde hükmediyor olacak. Sanallaştırılmış bir yapı ile ölçeklendirmenin, yönetimin ve donanımın tüm iplerini daha kolay kavrayacaksınız.  Bunun sonucu olarak sistem ve donanım sorunları ile daha az uğraşmış olacaksınız böylece IT masraflarını bir nebze daha düşürebileceksiniz.

Altyapınızın elinizin altında olması kurumunuzun IT biriminin daha esnek olmasını sağlar. Altyapınızı bir servis sağlayıcıdan almanız durumunda bu altyapı ile temas seviyeniz sınırlı olacaktır. Belli başlı yapılacak işlemler bir API/SDK aracılığı ile yapılacak ve bu sizin servis sağlayıcınızın esnekliği (hem servis anlaşması esnekliği hem de altyapı esnekliği) kadar esnek olmanızı gerektirecektir. Diğer taraftan kendinize ait bir cloud altyapısında istediğiniz senaryolarda istediğiniz esneklikte işlemler yapmanız sağlanacaktır. Bunu tamamiyle düz mantık çerçevesinde misafir olarak gittiğiniz bir evde yapabilecekleriniz ve kendi evinizde yapabilecekleriniz şeklinde kafanızda canlandırabilirsiniz.

Son üç paragrafta bahsettiğim üzere bu yağı gerçekten de kurumların ihtiyaçları doğrultusunda işlerine yarayabiliyor. Ancak dikkat ettiyseniz bu cümlemde “ihtiyaçları doğrultusunda” kısmının altını çizdim çünkü cloud computing’e geçiş süreci sancılı bir süreçtir. İleriye dönük olarak IT biriminizin masraflarını düşürmeye yönelik bir altyapı olsa da işin ilk kurulum maliyetini, yazılım lisanslamalarını, donanım ücretlerini (eğer hiç donanımınınz yoksa veya donanımınızın yenilenmesi gerekiyorsa), personel eğitimlerini iyi şekilde analiz edip altyapınızı değiştirip değiştirmeyeceğinize karar vermeniz gerekmekte. Cloud computing’in kurumunuz için bir gereklilik değilse bu lükse girecektir ve sermayenizi riske atacaktır.

Cloud computing’in bir lüks mü gereklilik mi olduğu konusunu da analiz edip bunun bir gereklilik olduğunu tespit ettiysek yine bu konuda da büyük firmaların size yardımı oluyor. Mesela HP size 30 gün içerisinde donanımı (HP BladeSystem Matrix), yazılımı ((HP Cloud Service Automation) ve kurumsal desteği (HP Cloud Consulting) kombine edilerek kullanıma hazır hale gelmiş bir yapıyı anahtar teslim şekilde satıyor. Yine bir diğer çözüm olarak Modular Datacenter modeli kurumunuz için anahtar teslim bir verimerkezi satın almasına olanak tanıyacaktır.

Sonuç olarak cloud computing IT biriminizi bir adım öne taşımakta. Kurulum sürelerini, masrafları ve yönetim sorunlarını en aza indirgemekte. Ancak olaya objektif bakıldığında çok az kurum kendi barındırdığı yapısını bir verimerkezi profesyonelliğinde yaklaşıp bu altyapıyı kurma deneyiminie ve sermayesine sahiptir. Kurumunuzun ihtiyacının public cloud mı yoksa private cloud mı olacağını çözümledikten sonra atılacak adımlar en mantıklısı olacaktır.

Cloud Computing hayatımızın teknolojik alanında olduğu kadar iş planlama ve iş süreçlerine de bazı avantajlar getirdi. Yapılan veya planlanan işin ne ve nasıl bir teknolojik altyapı üzerine oturacağı üzerine köklü şirketler bir çok analiz ve değerlendirme yapıyor. Bu yapılan analizlerin kapsamından şu anda bahsetmeyeceğim ancak biz olaya geleneksel yapıdan cloud yapısına geçişte planlama faktöründeki basit ancak etkili olan değişime göz atacağız.

Olaya ilk olarak geleneksel yapıda baktığımızı düşünürsek hayata geçirmek istediğiniz bir projeniz varsayalım. Bu projenizin teknolojik altyapısı sunucu, veritabanı ve bu yapıdaki diğer ek gereksinimler olduğunu düşünelim. Projemiz için yaptığımız planlamada ana hatları çizeriz gereksinimleri belirleriz ve ihtiyacımız olan altyapıyı bir şekilde temin etme yoluna gideriz. Ancak iş sadece bununla bitmiyor çünkü projemizin gelişeceği her noktada altyapının da genişlemesi gerekecek. Biz yeni özellikler ekledikçe projemiz daha fazla kaynak kullanmaya başlayacak. Yine bir faktör olarak düşünürsek projemizden daha çok insanın haberi olacak ve kullanmak isteyecekler. Bu durumda ikinci bir planlama da büyüme kapasitesi ile ilgili olmalı.

Temelde bu kapasite ölçeklemesini yapmak için iki adet seçenek mevcut; dikey (vertical) ve yatay (horizontal) ölçeklendirme. Dikey ölçeklendirmede mantık elinizde bulunan sunucu kaynaklarına ek işlemci, ram veya depolama birimi takviyesi yapmaktır. Farklı olarak yatay ölçeklendirmede ise altyapınıza yeni dağıtık sunucular ekleyerek yapıdaki büyümeyi sağlarsınız. Yani dikey ölçeklendirme adından da anlaşılacağı dikine bir eksende sunucunuzun kapasitesini yükseklere doğru çıkarırsınız, yatay ölçeklendirmede de yan yana sunucular eklediğinizi düşünerek daha akılda kalıcı şekilde kavramanıza yardımcı olacaktır. Bu iki ölçeklendirme arasındaki dikkat edilmesi gerekilen noktalardan birisi dikey ölçeklendirme ile canınızın finansal olarak yanabileceğidir.

Kullanacağınız altyapıda sunucularınızın kapasitesini belirlerken her bir işlemci, ram veya depolama birimini maliyetini hesaplayarak kuruluma gitmelisiniz. Sunucu tipleri arasındaki ücret farkı bazen çok farklı noktalara çıkabilmekte. Biraz daha açmak gerekirse 2 işlemci destekleyen bir sunucu yaklaşık 1.000$ civarında bir ücretteyken 4 işlemci destekleyenler yaklaşık 7.000$, 8 işlemci destekleyenler 15.000$ gibi anlamsız bir artış ile sizi şaşırtabilir. Sunucunuzun seçiminde yapacağınız bir hata hem sizi %700 – %1500 arasında zarara uğratabilmenin yanında projeniz ile tam performans verecek şekilde çalışmayadabilir. Yani özetle bu detaylandırdığımız dikine ölçekleme aslında mantıklı şekilde performansı yukarılara çıkarsa da projenizin analizi sağlıklı şekilde yapılmazsa dikey şekilde mi yoksa yatay şekilde mi daha çok fiyat/performans oranı alacağı ancak ve ancak projenizin gereksinimleri ile şekillenecektir.

Şimdi işin günümüzdeki kısmına biraz eğilirsek Cloud Computing aslında bize bu noktada ilaç gibi gelecektir. Ölçeklendirme modeli ile canınızı sıkmadan projenize start verebilmenize imkan veren bir teknoloji ile karşı karşıyasınız diyebilirim. Gereksiminiz küçük ölçekse cloud hizmet sağlayıcınızdan istediğiniz küçüklükte bir node kiralayarak direkt olarak projenize odaklanabilirsiniz. Devamında projenizin yapısı büyüdükçe ölçeklendirme karmaşası sizin için bir sıkıntı olmayacak ve yapmanız gereken tek şey yapınıza yeni işlemci ve ram kaynağı eklemek olacaktır. Cloud hizmet sağlayıcıları sizin için çok yüksek kapasitelerde işlem gücü sağlayabilmekte. Bir cloud sağlayıcısına gittiğinizde bana 64ghz işlemci ve 256gb ram kapasitesi lazım dediğinizde size “hadi oradan dalga mı geçiyorsun?” demeyecekler aksine bu yapıyı dakikalar içerisinde kullanıma hazır hale getirecekler. Yine vermiş olduğumuz dikey ölçeklendirme örneğinin yanında cloud altyapısı ile yatay ölçeklendirme de sizin için sıkıntı olmaktan çıkıyor. Az önceki değerleri göz önüne alırsak bir kaç tıklama ile 64ghz işlemci, 256gb ram kullanan yapınızı istediğiniz kadar klonlayıp yapınız ile birleştirebilirsiniz.

Infrastructre as a Service altyapısında geliştirme süreçleri

1. Proje üzerinde kullanılacak yazılım dili ve geliştirme ortamları belirlenir.
2. Projenize uygun bir işletim sistemi tespit edilir ve cloud altyapısında kiraladığınız sunucuya kurulur.
3. İşletim sistemine web sunucusu rolü (IIS, Apache, vs.) kurulur ve konfigure edilir.
4. Uygulama geliştirilir.
5. Geliştirilen uygulama sunucu üzerine alınır o sunucu için test ve optimize edilir.
6. Uygulamanın performansı test edilir eğer altyapının genişlemesi gerekiyorsa yeni sunucular kurulur ve yapıya eklenir.
7. IP adresi ataması yapılır ve uygulama dışarıya açılır.
8. Alan adı ve DNS kurulumu ve düzenlemesi yapılır ve proje kullanıma açılır.

Platform as a Service altyapısında geliştirme süreçleri

1. Proje üzerinde kullanılacak yazılım dili ve geliştirme ortamları belirlenir.
2. Projenize uygun platform (LAMP, WINS, vs.) sunan bir PaaS sağlayıcısı seçilir ve hizmet alınmaya başlanır.
3. Uygulama geliştirilir.
4. Geliştirilen uygulama hizmet alınan platform üzerinde test ve optimize edilir.
5. Alan adı ve DNS ayarlamaları yapılır ve proje kullanıma açılır.

Kabaca baktığımız zaman IaaS yapısı daha çok süreç barındırıyor. Ancak durumun bundan öte farklı boyutları var;

• IaaS seviyesinde aldığınız hizmette altyapıyı kendiniz adam edersiniz. Kurulumlar, güncellemeler yapıldıktan sonra projeye başlayabilirsiniz. Bu da ihtiyaca göre bir sistem uzmanı gerektirebilir. Böylece projeye daha fazla zaman ve para kaynağı harcarsınız. Ancak PaaS modelinde bu süreç yoktur. İhtiyacınız olan altyapıyı hizmet sağlayıcı size anında sunar.
• IaaS altyapısında sistemlerinizi güvenli, güncel ve daima çalışır tutmak sizin sorumluluğunuzdadır. Projenizin performansına göreyeni node eklemek gerekirse süreçler tekrarlanır ve ileriye yönelik yapı ile daha çok uğraşmak ve zaman harcamak zorunda kalırsınız. Ancak PaaS modelinde bunların hepsi servis sağlayıcı tarafından yapılır ve siz sadece uygulamanızı geliştirmekle, yeni özellikler eklemekle uğraşırsınız.
• IaaS hizmetini aldığınız şirketin verimerkezi eğer tek bir noktada hizmet veriyorsa global pazarda farklı ülkelerdeki verimerkezlerine uygulamanız için sunucular ekleyip uygulamanıza erişim süresini kısaltmanız gerekir. Ancak çoğu PaaS hizmeti veren şirketin global pazarda bir çok farklı noktada verimerkezleri var yani siz uygulamanızı platforma atarsınız ve tüm global pazara anında hizmet verebilirsiniz.

Bütün bu noktaları listeledikten sonra farklı bir bakış açısından daha bakmak istiyorum olaya. PaaS yapısı güzeldir uygulama geliştirme, iş süreçlerini kısaltma ve para kaynağı konularında size avantaj sağlayabilir ancak bu PaaS hizmeti aldığınız firmadan firmaya değişebilir. Hep yaptığım bir uyarıyı tekrar gündeme getirecek olursam Cloud Computing ancak ve ancak çok iyi bir analiz ve gözlem sonucu projenize uygunsa geçilmesi gereken bir yapıdır. Projenizin nelere gereksinim duyacağı ve uzun vadede neleri gerektireceğini cloud yapısına geçmeden önce çok iyi analiz etmek gerekir. Cloud yapısı belki başınızı çok ağrıtabilecekken geleneksel hosting yapısı sizin için uygun olabilir. Yine projeniz için PaaS yapısı yerine belki de IaaS yapısı daha uygun düşecektir çünkü PaaS yapısında altyapıyı kontrol etme olanağınız yok ancak IaaS yapısında tamamiyle sizin ihtiyaçlarınıza yönelik bir altyapı elde edebilirsiniz. Bu endişeler küçük ve orta ölçekte projelerinizde çok mühim olmasa da büyük ölçekte projeler için çok vahim durumlara sebebiyet verebilir.